nederlands
français
english
deutsch

Lodewijk Mortelmans 1868-1952

--------------------------------------------------------------------------

 

Lodewijk Mortelmans
PRINS VAN HET VLAAMSE LIED

Lodewijk Mortelmans werd geboren op 5 februari 1868 in Antwerpen, als tweede zoon van Karel Mortelmans, die er drukker was. Hij overleed in Antwerpen op dinsdag 24 juni 1952 en ligt begraven op het groot ereperk van het kerkhof 'Schoonselhof'.

Zijn dichterlijke kunstliederen, zijn intieme, fijnzinnige pianomuziek en zijn poëtische orkestwerken behoren tot de meesterwerken van de Europese muziek van het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw.
 
 
 
 
 
 

Dr. J. L. BROECKX

In zijn boek over Lodewijk Mortelmans beschrijft professor J. L. Broeckx de muziek van de componist als universeel van betekenis, tijdloos en grensoverschrijdend. (zie Bibliografie)
 

KONINGIN ELISABETH WEDSTRIJD

Lodewijk Mortelmans opende de horizonten van het Belgisch muziekleven en was onder meer één van de stichters van de Internationale wedstrijd Eugene Ysaye, de huidige Internationale muziekwedstrijd Koningin Elisabeth van België.
 

1887 - PETER BENOIT - DE BLOEMEN EN DE STERREN

Op 19-jarige leeftijd had hij zijn muziekstudies voltooid, waarna hij verder nog privé-lessen volgde in compositie en orchestratie bij Peter Benoit.
In datzelfde jaar werd zijn eerste lied De bloemen en de sterren bekroond in het Vlaams-Hollands Tornooi te Roeselare.
 

1893 - PRIJS VAN ROME

Prix de Rome 1889 : 1e deelname : deuxième second prix - 1891 : 2e deelname - 1893 : 3e deelname : laureaat

1893 - Lodewijk Mortelmans behaalde op zijn 25 jaar de eerste prijs van Rome met zijn cantate Lady Macbeth.

Uit persoonlijke notities van Lodewijk Mortelmans :
"Deze overwinning maakte Benoit zeer gelukkig. Hij zegde aan Lodewijk Mortelmans : uwe overwinning gaat ons ons Konservatorium bezorgen. Dit werd bevestigd. Vier jaar nadien werd de Antwerpse Muziekschool tot 'Koninklijk Vlaamsch Konservatorium' verheven".

In 1889 nam hij al eens deel 'om te proberen' en behaalde toen, samen met Paul Lebrun, een gedeelde tweede prijs van Rome met de cantate Sinaï. Hij was toen 21 jaar. Maar in 1891 onderbrak hij zijn deelname wegens ziekte.

Oorsprong :
De 'Prix de Rome' werd in 1663 in Frankrijk door Lodewijk XIV ingesteld, na het oprichten van de Académie Royale de Peinture et de Sculpture. Het is een prestigieuze aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars en de eerste prijs bestond oorspronkelijk uit een geldprijs met studiereis naar Rome, alwaar de winnaar er voor vier jaren kon werken aan de Académie de France, toen gevestigd in de 'Villa Medici'. Later werd dit door andere landen overgenomen en beschikbaar gesteld in de disciplines architectuur, beeldhouwkunst, compositie, grafiek en schilderkunst.

Na de scheiding tussen Nederland en België werd vanaf 1832 een Belgische Prix de Rome uitgereikt door de Belgische regering. Er waren wedstrijden voor kunstschilders, grafici, beeldhouwers en architecten (in principe kwam elke discipline om de drie jaar aan bod), en -los daarvan- voor musici.
 

1899 - FESTIVAL LODEWIJK MORTELMANS

In 1899 vond in Antwerpen een Festival Lodewijk Mortelmans plaats, waar zijn symfonisch werk met enthousiasme werd onthaald. Van dan af werd hij beschouwd als de onbetwistbare leider van het Antwerpse muziekleven.
Samen met Paul Gilson was hij een van de belangrijke componisten van de generatie die vernieuwing bracht in de Vlaamse muziekwereld.

Uit persoonlijke notities van Lodewijk Mortelmans :
"Op 17 april 1899 had er te Antwerpen een groot Koncert plaats waar uitsluitend werken van Lodewijk Mortelmans onder zijn leiding uitgevoerd werden. Het waren Helios, Mythe der Lente, Een lied van de smart, Salve Regina en Homerische Symphonie, allemaal gekomponeerd na zijn prijs van Rome. Door dit konzert was de reputatie van Lodewijk Mortelmans definitief gevestigd. Trouwens had Joseph Dupont reeds Mythe der Lente op de Concerts Populaires te Brussel uitgevoerd.
 

GUIDO GEZELLE

Met Lodewijk Mortelmans heeft de vormverfijning haar intrede gedaan in de Vlaamse muziek. Hij bezat een rijke en veelzijdige persoonlijkheid, die hij op een zeer eigen manier muzikaal gestalte wist te geven. Hij streefde ernaar om in de kunst de meest verfijnde vormschoonheid aan de grootste natuurlijkheid te paren. Zijn liederen, vaak op teksten van Guido Gezelle, behoren tot de mooiste in de Europese liedkunst.

De componist was bovendien een talentvol pedagoog die tal van bekende musici heeft gevormd, onder wie
Lodewijk De Vocht, Marinus De Jong, Emmanuel Durlet en Flor Peeters.
 

KONINKLIJK VLAAMS MUZIEKCONSERVATORIUM

Van 1901 tot 1924 was hij professor contrapunt en fuga aan het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium te Antwerpen, waarvan hij directeur werd van 1924 tot zijn opruststelling in 1933. Bovendien doceerde hij aan de Interdiocesane Kerkmuziekschool te Mechelen, het huidige Lemmensinstituut te Leuven.
 

MAATSCHAPPIJ DER NIEUWE CONCERTEN

Mortelmans werd in 1903 stichtend dirigent van de Koninklijke Maatschappij der Nieuwe Concerten te Antwerpen. Hij bracht het orkest aan de spits van het Belgische muziekleven.
Hij slaagde erin beroemde gastdirigenten zoals Gustav Mahler, Siegfried Wagner, Hans Richter, Richard Strauss en
Sergei Rachmaninov naar Antwerpen uit te nodigen, om er op te treden met een uitstekend voorbereid ensemble.

Wereldbefaamde solisten als bijvoorbeeld Pablo de Sarasate, Jacques Thibaud, Eugène Isaye, Pablo Casals en
Fritz Kreisler speelden er onder zijn leiding. Lodewijk Mortelmans was een uitstekend dirigent die technische perfectie paarde aan muzikale feeling.
 

1921 - AMERIKAANSE REIS

Tijdens een succesrijke tournee door de Verenigde Staten van Amerika stelde Pablo Casals hem voor om te postuleren voor de functie van dirigent. Verschillende van zijn werken werder er uitgegeven na overeenkomsten met onder andere Schirmer in New York.

Lodewijk Mortelmans weigerde dit vererend aanbod omdat hij, in 1917, zowel zijn vrouw Gabriella Mortelmans als zijn jongste en oudste zonen had verloren, en zich verantwoordelijk voelde voor de opvoeding van zijn vijf andere kinderen.
(Gabriella Mortelmans †03.05.1917 - de twee zonen Frits †22.07.1917 en Guido †10.01.1917)

Uit een brief van Gabrielle Radoux (zijn tweede vrouw) aan Lodewijk De Vocht, gedateerd dinsdag 30.12.1969 :
"..in Amerika ontmoet ik 'The famous Baryton Louis Graveure'.. en vroeg ik of hij niet geïntereseerd was, met vlaamse liederen van een mijner vrienden uit Antwerpen, die een grote prijs van Rome was! Toevallig had ik liederen mede genomen. Louis Graveure was heel en al opgetogen en zong in Albert-Hall in New-York vijf Mortelmansliederen, die hij zelf vertaalde, en die een enorm sukses en gebisseerd werden. Louis Graveure liet mij weten, dat hij er zich zou voor inspannen, dat ze door de 'Composers Musical Corporation' een zeer gekende uitgeverij, zouden uitgegeven worden. Niet alleen die vijf liederen, werden uitgegeven en veel verkocht, doch de Composers wilden alles uitgeven wat Mortelmans in voorraad bezat, behalve de orkestwerken. Ik terug naar België na mijn Concerttoer - omdat ik voor hem een engagement had, voor een aantal zangrecitals met Louis Graveure, die hij persoonlijk moest begeleiden! alles was in orde - Mortelmans vroeg drie maanden verlof in 't Konservatorium en kwam naar Boston met de Steamer 'De Nervier' en alles overliep op zijn beste. In Philadelfia, ontmoette hij 'Pablo Casals, zeker geen onbekende van U - deze was zo opgetogen dat hij er op aandrong, dat de plaats van dirigent van de Boston-Symphonic openstond voor een dirigent, dat hij moest postuleren, en door Casals gesteund, hij zeker de plaats zou krijgen - ja, dit alles zeer verlokkelijk, doch, zijn huishouden, vijf minderjarige kinderen - zonder moeder - dit was voor zijn geweten... onmogelijk". (privé correspondentie)

Mortelmans hertrouwde op 14 januari 1922 in Antwerpen met de pianiste en muziekpedagoge Gabrielle Radoux.

REISGEGEVENS

In de nacht van 29 maart 1921 vertrekt hij overhaast met de S.S. Nerviër uit Antwerpen, met bestemming Baltimore. In de maanden april tot en met mei, worden verscheidene 'scéances' gegeven in gesloten gezelschap.
Daisy Jean, begenadigd met één van de mooiste natuurstemmen, zong zijn werken. Lodewijk Mortelmans werd door de pers 'un grand, un très grand artiste' genoemd. Aanvankelijk werden 4 liederen en 3 kleine klavierwerken uitgegeven bij Schirmer. Later zou "Composers Music Corporation" nog werken uitgeven, zoals een bundel van 11 klavierwerken, 9 liederen voorzien van nederlandse en engelse tekst, alsook de 27 Oud-Vlaamsche Volksliederen in een bewerking voor klavier. (bron Dr. J.L. Broeckx)

Steamer NervierS.S. Nerviër : ex- war aryan (war class tankers)
1919 overname van de Shipping Controller (London)
herdoopt NERVIER door Lloyd Royal Belge S.A. Antwerp
omgebouwd in een 'dry cargo ship'
 

Saxonia Cunard-Liner 1921

Uit persoonlijke correspondentie van Lodewijk Mortelmans betreffende de terugreis :
  - aan boord van de RMS Saxonia voor Plymouth
  - 20.04.1921  opvaren van rivier Chesapeake naar Baltimore
  - 21.04.1921  Baltimore
  - 01.05.1921  Worcester (Massasuchettes)
  - 16.05.1921  New York
  - 27.05.1921  aan boord op de Hudson rivier, vanwaar hij schrijft dat hij op 09.06.1921 oversteekt naar Cherbourg met de Cunard-Liner Saxonia
  - 15.06.1921  aan boord van de Saxonia

RMS Saxonia was één van de passagiersschepen van de britse rederij Cunard Line. Aangedreven door vier stoommachines en voorzien van twee propellers was dit een schip van 180m lang, woog meer dan 14000 ton en haalde een snelheid van 15 knopen.
Op 22 mei 1900 vertrok het voor zijn maidentrip van Liverpool naar Boston.
De RMS Saxonia werd ingezet op de Noord-Atlantische route tot in 1911. In dat jaar werd zijn capaciteit gewijzigd door enkel nog tweede en derde klasse te voorzien. Zijn nieuwe route ging van Trieste naar Boston.
In augustus 1914 werd het als gevangenis gebruikt, en lag aangemeerd op de Thames rivier in London tijdens de Eerste wereldoorlog. Na november 1918 keerde het terug naar zee en werd er gevaren tussen Liverpool en New York.
In 1920 werd de capaciteit van 1964 passagiers herleid tot 1449 passagiers (471 in cabin class en 978 in third class). Na deze tweede wijziging keerde het terug naar de Atlantische Oceaan en voer nu tussen Londen en New York City tot in 1925. Waarna de RMS Saxonia verkocht en afgebroken werd in Nederland.

DAISY JEAN

Daisy Jean - Newspaper Watertown NY Daily Times 1922

Uit een krantenartikel van de 'Watertown Daily Times van 08 augustus 1931' :
Daisy Jean (celliste en soprano) werd geboren in Le Havre, Frankrijk, uit Franse en Schotse ouders. Ze groeide op in België en werd beschouwd als Belgische.
Alhoewel zijzelf en haar vier zussen geen muzikale achtergrond hadden, is het toch verwonderlijk dat ze allen professionele muzikanten werden. Op haar vierde zong ze kwartetten met haar oudere zussen, en gaf snel blijk van haar interesse voor de cello. Op haar negende trad ze voor het eerst op voor een publiek en met opmerkelijk succes.
Als soliste had ze veel bijval bij de voornaamste belgische orkesten. Zij concerteerde meermaals in Oostende, alsook in Antwerpen bij de Nieuwe Concerten onder leiding van Saint-Saens, Lodewijk Mortelmans en Hans Richter.
Met het uitbreken van de tweede Wereldoorlog vluchtte de familie Jean naar Engeland, waar zij dat jaar in private kringen, in de Queens Hall en in de Albert Hall o.l.v. Beechem zou spelen. Daisy Jean vertrok op aangeven van de Belgische ambassadeur in Londen tezamen met Gabrielle Radoux (pianiste) en Jean Wiswell (pianiste) en reisde vier jaren lang door Canada en de Verenigde Staten van Amerika. Ze gaven er vele concerten voor het Belgian Relief. In 1919 keerde Daisy Jean terug naar België.

Published: Wednesday, March 01, 1916   
CONCERT FOR BELGIANS TONIGHT - Elaborate Program will be Rendered in New Music Building
Under the auspices of the Division of Music, a concert for the benefit of the Belgian Relief Fund will be given in the John Knowles Paine Concert Hall this evening at 8.15 o'clock.
The program will be presented by Mlle. Octavia Belloy, soprano - M. Jan Collignon, bass, of the Antwerp Opera House - Mlle. Daisy Jean, 'cellist, Brussels Royal Conservatoire - Mlle. Gabrielle Radoux, pianist, Royal Antwerp Conservatoire - Mr. Willis Flanagan, tenor Italian Opera

'The program' met onder meer :
- Mlle. Radoux. Pairie, Paladilhe
- Mlle. Jean. "Bloemen en Sterren", L. Mortelmans
(©www.thecrimson.com)

NAVEA - SABAM

Stamnummer Nr.1 Navea

Lodewijk Mortelmans was medeoprichter, stichtend lid en de eerste voorzitter van de auteursvereniging NAVEA, met stamnummer 1.
Later werd deze vereniging omgedoopt tot het huidige SABAM.
Hij was tevens lid van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten.
Mede-oprichters van NAVEA zijn onder andere : Edward Verheyden, Emiel Hullebroeck
 

BÖSENDORFER

Bösendorfer piano Lodewijk MortelmansPiano van Lodewijk Mortelmans

Lodewijk oefende steeds op zijn Bösendorfer piano. Philibert Mees bezat dit uitzonderlijk muziekinstrument. Zijn familie heeft deze nagelaten aan de vzw.
Heden staat deze vleugelpiano in het Mortelmans Huis te Antwerpen, op nauwelijks 20 meter van het woonhuis van de familie Mortelmans.

Dirk Schiltz, bestuurslid bij de vzw, en beheerder van het HUIS MORTELMANS

Zie : Vzw \ Huis Mortelmans
 

OVERLIJDEN

Op 24 juni 1952 overleed Lodewijk Mortelmans in het ziekenhuis "Sint-Camillus Gesticht", heden Gasthuiszusters, te Antwerpen.

Zowel Nederland als België vereerden Lodewijk Mortelmans met hoge onderscheidingen:
  - Ere-bestuurder van het Koninklijk Vlaamse Konservatorium
  - Lid van de Koninklijke Vlaamse Academie
  - Stichtend lid van de Koninklijke Maatschappij der Nieuwe Concerten
  - Groot-Officier in de Leopoldsorde
  - Groot-Officier in de Orde van Oranje Nassau
  - Groot-Officier in de Kroonorde
  - Commandeur in de Leopoldsorde
  - Commandeur in de Kroonorde
  - Officier in de Leopoldsorde
  - Ridder in de Kroonorde
  - Burgerlijke Medaille van 1e Klasse van 1914-1918.

Hij was weduwnaar van Mevrouw Gabrielle Mortelmans, en echtgenoot van Mevrouw Gabrielle Radoux.

Het grafmonument voor Lodewijk Mortelmans bevindt zich op het groot ereperk N van het Schoonselhof te Antwerpen.

WEBSITE - STATISTIEKEN

De muziek van Mortelmans wordt intussen uitgevoerd in meer dan 45 landen. (bron Sabam 2007)

De statistieken van de bezoekers van deze website bevestigen de internationale erkenning van zijn werken :
Amerika, Argentinië, Australië, België, Brazilië, Duitsland, Engeland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Indië, Israel, Italië,
Ivoorkust, Japan, Kroatië, Mexico, Nederland, Noorwegen, Oekranië, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Rusland, Taiwan, Turkije,
Zuid-Afrika, Zuid-Korea, Zweden, Zwitserland..

TOP

lfm logo